Танысу
Bitig.asia сайтына қош келдіңіз!
Бұрада көне түркі таңбаларды оқу, жазу және қашау мүмкімдіктері беріледі.
Таңбаларды түркі бабамыз 1000 жылдан астам уақыт бұрын жазуы ретінде қолданған.
Алдымен олармен өзімнің қалай танысқанымды баяндап берейін.
Алғаш рет...
2004 жылы көне жазу жайлы алғаш рет естідім.
Жарықтық анашым мені 8-шы сыныпта ауылға апарып нағашы апайымның қолына оқуға тапсырған.
Ол кісі жергілікті мектепте қазақ тілінің мұғалімі еді.
Бір күні тіліміз жайлы әңгіме қозғалғанда нағашым менімен келесіні бөліскен:
- Қазақ тілі 2020 жылына қарай латын әліппесіне көше бастайды;
- Қазақ тілі 1930 жылдары латын жазуына көшіп көрген де екен, бірақ соңында Советтер оны кирилл жазуына ауыстырған.
- Қазақ тілі оның алдында арап жазуымен жазылып келген екен.
- Ал кәдім заманда өзіміздің төл жазуымыз болыпты. Оның таңбалары Орхон, Енисей жағалары мен басқа жерлерден табылған. 19-шы ғасырдын соңында дат ғалымы В.Томсен сол жазуды 8-ші ғасырдағы көк-түріктін таңбалары деп, оқылу ережелерін анықтады.
Сөйтіп алғаш рет төл жазуымыз жайлы білдім.
Көп жыл өтіп,
2016 жылдары түрік тілін үйреніп жүрген кезім еді.
Youtube'тан Gökbey Uluç деген түрік ұстаздың каналын кездейсоқ таптым. Ол жаңағы таңбаларды үйретеді.
Оның оғыз бабалары да, 11-ші ғасырда Орта Азиядан көшкенге дейін, көк-түрік таңбаларын қолданған екен.
Сол 2016 жылы, Өскеменнің Пушкин атындағы кітапханысынан "Түрік Бітік" дискісін таптым. Оны 2008 жылы Алматыдағы Абай атындағы университеті шығарған екен. Дискідегі бағдарлама осы көне таңбалар жайлы.
Жаңғырту
Фонт
2017-2021 жылдары біраз жағдайға байланысты бұл тақырыпқа уақытым болмады.
Арасында түрік тілінен кейін өзбек тілін үйреніп жүрдім.
2022 жылы Түрік Бітік дискідегі Turik фонттын1 заманауи түрки тілдерге баптап,
оның негізінде жаңа Turik Round фонтын жасадым. Өйткені көне жазу менен қазір мәтін жазу қиын..
Нәтижесін дисктің авторларына (Нәпіл Базылхан, Гүлзада Сержан) жіберіп көрсеттім.
Олар еңбегімді негізі жылы қабылдады.
2024 жылы таңбаларды тасқа қашау үшін Turik Sharp фонтын жасадым. Себебі алдыңғы фонттағы таңбалардын ұштары домалақ, тасқа қашауға ыңғайсыз. Ал бүл фонттағы таңбалардын ұштары мен бұрыштары үшкір (тік). Ол менен мәтін де жазуға болады.
Мәтін
2024 жылы жаңа жазумен мәтін жаза бастадым.
Мәтіндерді интернеттен тауып, керек болса аударып, таңбалаймын.
Арасында жапондық "Кесте" деген сайттың бірнеше беті бар.
Сайт Моңғолияда туратын қазақтар жайлы.
Жапоннан үлгі алып, мәтіндердің кейбір сөздерің қытай таңбасымен3 жаздым.
2025 жылы балаларға арналған "Таңба" вебсайттын жасадым.
Қорытынды
Сайттын бөлімдеріне қысқа шолу:
- "Үйрену" – таңбаны оқу нұсқаулығы;
- "Оқу" – таңбамен жазылған мәтіндер;
- "Жазу" – таңбаны жазу нұсқаулығы;
- "Сүрет" – тақырыптағы фотолар;
- "Бейне" – тақырыптағы видеолар;
- "Үлес" – үлес қосу жолдары;
- "Хабар" – соңғы жаңалықтар;
Алғыс
Берілген мүмкімдіктер мен көмегі үшін шын жүрегімнен алғыс білдіремін:
- Қазақстан Республикасына;
- Туыс-жораға;
- Жанұяма;